کانال تلگرام پارسی طب صفحه اینستاگرام پارسی طب
خانه / دانستنیهای پزشکی / ختنه دختران و آغاز يك زندگي پر درد
ختنه دختران و آغاز يك زندگي پر درد
ختنه دختران و آغاز يك زندگي پر درد

ختنه دختران و آغاز يك زندگي پر درد

در هر ۱۰ ثانیه در نقطه‌ای از دنیا دختری را ختنه می‌کنند. و این برای دختران و زنان ختنه شده آغاز زندگی‌ای است پردرد. عفونت، درد و ناباروری تنها برخی از پیامدهای ختنه زنان‌اند. ششم فوریه روز جهانی مبارزه با ختنه زنان است.

حدود ۱۴۰ میلیون زن در دنیا ختنه شده‌اند. هر سال ۳ میلیون زن به زیر تیغ ختنه‌گران می‌روند. بیش از ۶۰ سال است که مدافعان حقوق بشر علیه ختنه زنان Female Genital Mutilationمبارزه می‌کنند. سودان یکی از کشورهایی است که بالاترین آمار زنان ختنه‌شده را دارد. ششم فوریه (۱۷ بهمن ماه) روز جهانی مبارزه با ختنه زنان است.

کمپین مبارزه با ختنه زنان در سودان

ندی مدثیر عواد زن جوانی است ۲۳ ساله، نازک‌اندام و دلیر. ندی در مسجد ابوسعید، در اتاق کوچک داخل مسجد، منتظر است. به زودی ۱۵ زن وارد اتاق می‌شوند تا به قصه زندگی و دردی که ندی کشیده گوش دهند.

ندی برای آنان از تجربه دردناک کودکی‌اش می‌گوید: “من مدتها پیش، موقعی که دختر کوچکی بودم ختنه شدم. هنوز هم به این خاطر مشکلاتی دارم، بخصوص موقع پریود ماهانه‌ام. خیلی درد دارم. با اینکه ختنه‌ام از نوع درجه اول بود، اما باز هم درد دارم. قابله ده این کار را کرد. برایش پنجاه پوند سودانی گرفت. پولدارها باید پول بیشتری بدهند. علاوه بر آن باید هدایای دیگری هم بدهند، مثل عطر یا صابون.“

ندی مدثیر عواد یکی از ۵۰ زن جوانی است که داوطلبانه در کمپینی شرکت دارند که بتازگی در سودان علیه ختنه زنان شکل گرفته است. ندی در مسجد ابوسعید می‌کوشد تا مردم را متوجه مضرات ختنه زنان کند تا بلکه این عمل سرانجام در سودان ممنوع شود.

ندی می‌گوید: “من جوان بودم. آن موقع این کار طبیعی بود و متداول. از همان بچگی چیزهایی در باره‌اش می‌شنیدم، اما زیاد واضح نبود. دختربچه‌ها اصلا چیزی نمی‌‌فهمیدند. وعده‌هایی که می‌دادند که هدیه و پول گیرشان می‌آید، دخترها را راغب می‌کرد که هر چیزی را قبول کنند. تنها اطلاعی که به من ‌دادند این بود که این کار برایت خوب است.“

منطقه ابوسعید در جنوب شهر ام‌درمان واقع شده است. حدود ۹۰ درصد زنان در ابوسعید قربانی عمل ختنه زنان هستند. حدود یک سال است که کمپین مبارزه با ختنه زنان آغاز شده است.

این کمپین پروژه‌‌ای است که به طور مشترک از سوی سازمان ملل متحد و دانشگاه خارطوم، پایتخت سودان، حمایت می‌شود. افراد مورد نظر پروژه دختران جوان دانش‌آموز هستند و زنان و قابله‌ها و حتی مردان. ندی می‌گوید که همه نیاز به آموزش دارند، چون دانش مردم در باره ختنه زنان بسیار محدود است.

ختنه زنان، اصطلاحی است برای عمل بریدن بخشی یا تمامی آلت تناسلی بیرونی زنان. این عمل در بسیاری از فرهنگها در مورد دختران و زنان در سنین کودکی یا بزرگسالی انجام می‌گیرد. در بسیاری از جوامع این سنتی است قدیم که زنان و مردان از آن دفاع می‌کنند.

تاثیرات کمپین مبارزه با ختنه زنان

در سودان می‌توان نخستین نشانه‌های موفقیت مبارزه علیه ختنه زنان را در خارطوم مشاهده کرد. در پایتخت سودان شمار زنان ختنه شده در چند سال اخیر تا حدود ۷۰ درصد کاهش پیدا کرده است. اما در مناطق روستایی هنوز این عمل بسیار رایج است.

از پایتخت سودان تا کسله، استانی واقع در شرق این کشور، حدود ۶ ساعت با ماشین راه هست.

ام الحسن حاج‌آدام پیرزنی است که به عنوان قابله بیش از ۳۰ سال دختران کسله را ختنه کرده است. وی می‌گوید: “ما در قدیم زنها را ختنه می‌کردیم. ولی الان مجبورمان کرده‌اند که این کار را نکنیم. ما همه کلیتوریس و بخشی از لبهای کوچک را می‌بریدیم و بعد آنها را به هم می‌دوختیم. اسم این نوع ختنه “فرعونی“ است. در ختنه “سنتی“ فقط کلیتوریس را می‌بریدیم. مردم خیلی به این رسم چسبیده بودند و می‌گفتند که دخترها حتما باید ختنه بشوند تا بکارت و عفت‌شان حفظ بشود. حتی پدرها می‌آمدند و می‌خواستند که دخترشان ختنه بشود. اما به هر حال دیگر ما مجبور شدیم قول بدهیم که ختنه نکنیم، نه فرعونی‌اش را، نه سنتی‌اش را.“

کسله نخستین استان سودان است که در آن قانون جدید برای ممنوعیت ختنه زنان را می‌آزمایند. دو ماه پیش کمیته‌ای برای سازماندهی مبارزه شکل گرفت. قضات منطقه، افسران پلیس، رهبران مذهبی و نمایندگان سازمان ملل متحد عضو این کمیته هستند. اما این کمیته هنوز باید منتظر بماند تا این قانون تصویب شود و قدرت اجرایی پیدا کند. کمیته امیدوار است که پس از تصویب قانون بتوان زمینه‌ای کافی برای مبارزه با این عمل خشونت‌بار علیه زنان را بدست آورد. اما تنها تصویب قوانین جدید کافی نیست تا بتوان با رسمی چنین ریشه‌دار مقابله کرد. تجربه می‌گوید که مردم همچنان در خفا به کار خود ادامه خواهند داد. شرکت‌کنندگان در این مبارزه معتقدند که باید تلاش کرد تا بینش و رفتار مردم را تغییر داد.

پزشکان مبارز در سودان

دکتر سعد فاضل پزشک متخصص زایمان است. وی در یکی از بیمارستانهای خارطوم رهبری مبارزه علیه ختنه زنان را به شیوه خود بر عهده گرفته است. او هر روز شاهد پیامدهای مثله آلت تناسلی زنان است. زنانی را مداوا می‌کند که دچار عفونت‌اند یا ناتوان در نگاهداری ادرارشان هستند. این دکتر حدودا چهل ساله تمام نیروی خود را صرف آن کرده تا بتواند تحولی در وضعیت زنان سودانی بوجود آورد.


سعد فاضل می‌گوید: “من به این موضوع خیلی حساس‌ام. در ۳۰ سال گذشته سعی کرده‌ام تا تدارکات مبارزه با آن را ببینم. و ما موفق بوده‌ایم. به عنوان پزشک زایمان مشکلاتی را که زنان موقع وضع حمل دارند می‌شناسم. زایمان که می‌تواند تجربه‌ قشنگی باشد، تبدیل می‌شود به تجربه‌ای بسیار دردناک که زن دلش نمی‌خواهد بار دیگر تکرار بشود و می‌گوید یک بار دیگر نمی‌توانم چنین چیزی را تحمل کنم.“

دکتر سعد فاضل همراه با چند تن دیگر از دانشمندان سودانی تحقیقاتی در باره ناباروری به عنوان یکی دیگر از پیامدهای مهم ختنه زنان انجام داده است. نتیجه تحقیقات این گروه توجه بسیاری را در سودان برانگیخته است.

فاضل می‌گوید: “ما ثابت کرده‌ایم که زنانی که ختنه شده‌اند، بیشتر مبتلا به ناباروری بر اثر چسبندگی لوله‌ها‌ می‌شوند. ما در سودان این را مطرح کردیم. و حالا می‌توانیم با تدارکات کافی دست به مبارزه بزنیم. وقتی به کسی بگویید که تو با ختنه کردن دخترت، ممکن است که آینده او را برای داشتن خانواده خراب ‌کنی، این کاملا درست است. ما مقالاتی در این باره به زبان عربی در روزنامه‌ها منتشر کرده‌ایم، در رسانه‌ها در باره‌اش حرف زده‌ایم. می‌خواهیم این پیام را میان مردم ببریم. مردم پیش ما می‌آیند و می‌پرسند: حقیقت دارد که چنین اتفاقی می‌افتد؟ می‌گویم، بله حقیقت دارد. بعد من برای‌شان از آمار و تحقیقات می‌گویم. بعضی دیگر دست از ختنه کردن دخترانشان برداشته‌اند. دیگر شک ندارند که این عمل برای دخترانشان مضر است.“

نقش مردان در منسوخ کردن رسم ختنه زنان

کار سعد فاضل بعد مهم دیگری نیز دارد. او به عنوان نماینده مردان سخن می‌گوید. گفتگو در باره آلات تناسلی گفتگویی است حساس که در سودان به راحتی و صراحت میان دو جنس صورت نمی‌گیرد. دکتر فاضل تاکید دارد بر اینکه مردان نقش بسیار مهمی برای متوقف کردن رسم ختنه زنان بازی می‌کنند.

سعد فاضل در این باره می‌گوید: “مردها نقش مهمی دارند. مردها همیشه فکر می‌کردند که این موضوع مال زنهاست و ربطی به آنها ندارد. اما این درست نیست. مردها زنها را وادار به این کار می‌کنند. خیال می‌کنند که با این کار زنها پاک می‌شوند. این را ارزشی می‌دانند که مادرها و مادربزرگهایشان به آن وفادار بوده‌اند. بنابراین مردها زنها را تشویق می‌کنند تا این رسم را جاودانه کنند. ما باید با هر دو جنبه مبارزه کنیم. نمی‌شود فقط به زنها گفت که این کار بدی است. باید به مردها هم گفت که این کار بد است و مشکلات زیادی را به بار می‌آورد.“

نظر رهبران مذهبی در سودان

در میان رهبران مذهبی سودان هم کسانی هستند که مخالف ختنه زنان‌اند. اکثریت مردم سودان فکر می‌کنند که این عمل وظیفه دینی آنهاست. برای همین هم نام نوعی از ختنه را “سنی“، به معنای پیرو سنت پیامبر اسلام گذاشته‌اند. اما امروزه مدام بر شمار رهبران دینی‌ای افزوده می‌شود که می‌گویند ریشه این رسم نه در مذهب،‌ بلکه در فرهنگ است. شیخ عبدالجلیل الناظر القاروری یکی از این رهبران مذهبی است. وی ‌می‌گوید: “من مدتهاست گفته‌ام که ختنه فقط برای پسران است. من دینمان را به این صورت می‌فهمم. در خانواده خودم این را پذیرفته‌اند. دخترم صفا که سه فرزند دارد، ختنه نشده است. باید تاکید کنم که محمد، پیامبر اسلام، گفته است که ختنه برای مردان واجب و برای زنان مستحب است.“

شیخ القاروری از علمای دینی مشهور و مورد احترام در سودان است. چند ماه پیش وی با انتشار رساله‌ای علیه ختنه زنان موضع ‌گیری کرد. اما او خود معتقد است که این کافی نیست و باید فتوایی علیه این عمل صادر شود.

وی می‌گوید: “امیدوارم که علمای اسلام به اجماع برسند و فتوایی بدهند که جلوی ختنه زنان را بگیرد. مشکل فتواهای امروزه این است که بین انواع ختنه زنان فرق می‌گذارند. می‌گویند که این نوع خوب است و نوع دیگر نباید باشد. امیدوارم که فتوایی صریح بدهند و ختنه زنان را ممنوع کنند و بحث و جدل علما در این مورد خاتمه پیدا کند.“

تردیدی نیست که موضوع ختنه زنان همچنان احساسات فراوانی را برخواهد انگیخت. مضرات این رسم آشکار است و کسانی که برای ممنوعیت آ‘ مبارزه می‌کنند، می‌توانند رنج و درد میلیونها دختر را بفهمند.

32 دیدگاه

  1. منم تازه فهميدم كه تو بچگيم ختنه شده بودم.ولي خدا رو شكر مشكلي ندارم فعلن كه نوجوونم…😢..ولي ختنه در حد فرعوني يا آفريقايي نبوده…

  2. خوبه مامردهاهم دردمی کشیم دخترهاهم بکشند

  3. سلام واقعا چرا اینکارو میکنن اونوقت دیگه ههه انسان ها هم عین دایناسور ها منقرض میشن چون نابارور میشن آون نامردی هم که اینو میگه خاک تو سر هوس بازش چه ربطی داره به لذت تو خاک بر سر

  4. تو رو خدا بگین این موضوع واقعیت نداره حالم بد شد دارم میمیرم مگه میشه؟ خدا لعنتشون کنه،واییییی دختر پنج ساله آخه چی حالیشه آخ بمیرم براتون.ایشالله که پدر مادرایه نفهمتون گور به گور بشن که این کارو با شما نکنن .اینا جنگلین خدایا شکرت که من همچین سرگذشتی نداشتم.خدا جونم اینا رو گور به گور کن.خیلی وحشتناکه.

  5. با سلام. لازم است عرض كنم كه چيزي كه در بسياري از كشور هاي كمتر توسعه يافته انجام مي شود، برداشت غلط و انحرافي از چيزي است كه در مذهب به عنوان ختنه زنان مطرح شده، و بيشتر به يك وحشي گري شبيه است، و متاسفانه غرب براي دور نگهداشتن مسلمانان از روش درست آن، تبليغات گسترده اي را در محكوميت روشهاي غلط آن كه در بعضي كشورها انجام مي شود به راه انداخته است. حال آنكه روش صحيح آن، كه در مذهب ما به آن سفارش شده و مستحب است، برداشتن تنها قسمت كوچكي از غلاف پوست مانند روي كليتوريس (در حد يك سانتيمتر مربع) هست كه اين كار اگر در شرايط بهداشتي و در اتاق عمل انجام شود، نه تنها هيچ ضرري ندارد، بلكه بدليل نمايان شدن پايانه تحريك شونده يا حشفه زن، كه همان كليتوريس است، باعث افزايش قابل توجه لذت جنسي در زن مي شود، دقيقا مشابه همان مكانيسمي كه در مورد ختنه جنس مذكر وجود دارد. جالب است بدانيد اين عمل، در كشورهاي توسعه يافته، نه تنها غير قانوني نيست، بلكه يك عمل لوكس و گران قيمت، مانند جراحي هاي زيبائي، به شمار مي رود. در همين متن هم اشاره كوچكي به روش صحيح شده، كه همان روش نوع چهارم كه نوشته شده در كشورهايي مانند مالزي و سنگاپور انجام مي شود هست. براي اطلاعات بيشتر مي توانيد در مورد Hoodectomy يا ‍‍Clitodotomy يا Clitoral Unhooding سرچ كنيد!

  6. راستي يه مطلب ديكه
    منم به شدت مخالف ناقص سازي جنسي زن با قطع كليتوريس يا لابياها يا دوخت و دوز هستم مخصوصا اكه به اسم ختنه انجام بشه. ولي راه حل رو توي اين ميبينم كه زنهايي كه دوست دارن به هر دليلي ختنه بشن توسط بزشك ختنه بشن . البته ختنه بشن نه ناقص. ببينيد اولا ناقص سازي با ختنه فرق ميكنه. وقتي ميكن ختنه مستحب و ناقص سازي حرامه بايد بينشون فرق كذاشت. دوم اينكه كسايي كه اعتقاد دارن زنها بايد ختنه بشن به هر بدبختي زن و دخترشون رو ختنه ميكنن بس نميشه جلوشو كرفت. سوم اينكه ختنه زن سود داره و ناقص كردن ضرر. حالا اكه ما ختنه رو به عنوان راهكار ازاد كنيم و ناقص سازي رو ممنوع جي ميشه؟ از اون ور تصور كنيد هر دو تا ممنوع باشه اون وقت يكي كه اعتقاد داره ختنه زن واجبه ميره در خفا انجام ميده و به اسم ختنه ناقص ميشه.
    عوارضي كه به ختنه يا ناقص سازي نسبت ميدن دريت تقسيمبندي نشده. يه عده ايشون مربوط به ناقص سازيه و ربطي به ختنه نداره. مثل نزديكي سخت يا زايمان سخت و طول كشيده. يه عده ايش هم به علت انجام مخفي و به دست غير بزشكه مثلا خونريزي يا درد يا شوك و عفونت. مثلا دكتر راثمن در روش خودش براي ختنه زنان كه در امريكا استفاده كردهحتي كفته خونريزي يا درد هم نداره و اكثرا به بخيه هم نياز نداره يا يكي يا دو تا بخيه خورده. من فكر ميكنم ما بزشكها با مخالفتهاي بيجا با ختنه زنان باعث سوق دادن اون به راه هاي زيرزميني شديم و باعث ناقص كردن زنها و عفونت و خونريزي و درد. ختنه زنها الان شبيه ختنه مردها در جند صد سال قبل هست. مردها هم در اون سالها وقتي ختنه ميشدن بي حس نميشدن و خونريزي داشتن و دلاك ياسلماني اونها رو ختنه ميكرد و شايد عفونت ميكردن و ممكن بود هم ميزان كمتر يا بيشتري بريده بشه. الان هم وضع زنها همينه. اما مردها در اخر براي ختنه شدن به كجا رسيدن؟ به اينجا كه بزشك در اتاق عمل و تحت بي حسي ختنه ميكنه و بعد بخيه ميزنه با وسايل استريل. حالا جرا نبايد زنها رو همينطور ختنه كرد؟ درد و خونريزي و عفونت كم ميشه و به اسم ختنه هم ديكه زني ناقص نميشه بلكه واقعا ختنه ميشه
    به نظر من تنها راهكار منطقي مبارزه با. ناقص سازي جنسي زنان يا fgm فقط انجام صحيح و علمي ختنه زنان توسط بزشك در كنار ممنوعيت انجام هر عمل ديكه اي هست

    البته خود مردم هم عقل دارند و ميفهمن كه برن بيش بزشك. اكه اينكار ازاد بشه همه همينكار رو. ميكنن. حتي الان دارن دنبال بزشكي ميكردن كه زنها رو ختنه كنه.

    جرا سازمان جهاني بهداشت با ختنه. كردن زنها توسط كادر درماني مخالفه؟ تنها دليل واضحي كه قيد شده در ديتور العمل ممنوعيت كادر درمان براي ختنه زنان اينه: ترس از رايج شدن ختنه در بين زنان

    حالا جرا بايد جلوي ختنه زنان رو كه باعث لذت بيشتر خود زتن ميشه كرفت؟ مكه مشكل اصلي زن مهار اركاسم و دير اركاسمي نيست؟مكه كفته نميشه حداقل نيمي از زنها در طول عمرشون هركز اركاسم رو تجربه نميكنن؟ مكه ختنه زن يا هودكتومي طبق تحقيقات انجام شده باعث بهبود كيفيت و بالا رفتن قابل توجه ميزان اركاسم در زن نميشه؟ جرا جلوشو كرفتن؟ به نظرم بايد از شركتهاي بيمه برسيد.
    دوستاني كه نظر موافق يا مخالف دارن يا دنبال اطلاعات ميكردن به وبلاك من حتما سر بزنن

  7. سلام
    ببخشيد من 15 سال درباره ختنه زنان تحقيق كردم. اول مخالف بودم ولي بعدها متوجه مطلبي شدم كه هيج كس بهش توجه نميكنه.
    ختنه زن مستحبه. محل برش بوست اطراف كليتوريسه نه خودش. بريدن و دوختن لابياها هم جز ختنه نيست. كلا هر كدوم از اين كارها بشه ديه داره. هدف از ختنه زن افزايش ميزان لذت اون و دستيابي زن به اوج لذت هست كه بعد از برداشتن بوست اطراف كليتوريس با ازاد شدن كليتوريس و تحريك مستقيم اون امكانبذيره. اين عمل در امريكا و اروبا به اسم ختنه زنان يا ختنه كليتوريس زنان يا هودكتومي شناخته ميشه. حكمش از نظر اسلام در اكثر مذاهب مستحب و برخي واجبه. در امريكا تا دهه 1980 رايج و تحت بوشش بيمه بوده. حتي كفته شده در اون سالها زنها بيشتر از مردها ختنه ميكردن. بعدا به علت بار مالي از بيمه خارج شده و مقداري از درخواستهاي زنان براي ختنه شدن كم شده. دكتر راثمن حتي كلامبي براي ختنه زنان اختراع كرده. نتيجه تحقيقات اون كه با تحقيقات مشابه تاييد ميشه اينه كه 87 در صد از زناني كه اصلا اركاسم نميشدن بعد از ختنه شدن اركاسم شدن و 86 درصد از اونهايي كه به سختي اركاسم مي شدن خيلي بهتر اركاسم شدن. اين عمل به عنوان درماني براي دير اركاسمي زنان و همينطور براي فيموز كليتوريس هست. به سايت زير هم سر بزنيد:
    http://Www.clitoralunhooding.com
    تو اين سايت دقيقا كفته هودكتومي همون ختنه كليتوريس زن هست و نبايد جز fgm قرار دادش.
    Fgm يا ناقص سازي جنسي زن كه متاسفانه ما ايراني ها به اسم ختنه زن ازش اسم ميبريم با قطع خود كليتوريس و يا لابياها و يا دوخت و دوز همراهه. اين مثل اينه كه مردي رو اخته كنن يا التشو ببرن. ولي كسي اسم اخته كردن مرد رو ختنه مرد نميذاره. برا زن هم همينه ختنه كردن با ناقص كردن فرق داره. بريدن لبه هاي فرج زن اكر هر دو طرف باشه ديه كامل و اكه يه طرف باشه نصف ديه رو داره. اين ربطي به ختنه زن نداره.

    براي اطلاعات بيشتر به وبلاك من مراجعه كنيد نتايج مطالعاتمو با رفرنس منتشر كردم
    http://Www.femalecircumcision2.blogfa.com

  8. ختنه زنان در برخی از مناطق ایران انجام میشه و بدون بیهوشی و درد داره ولی قسمتی از…برداشته میشه و مثل مال افریقایی ها نیست من تجربه کردم الان17سالمه وقتی وقتی 11سالم بود یکروز با چهارتا از دخترای فامیل که دوتاشون 15سالشون بود و اون یکی هم 13سالش بود ختنه شدیم یه زن پیری اومد و گفت که برین بخابین و لباستون در بیارین ما که نمیدونستیم میخان چیکار کنن هر کاری گفتن انجام دادین بعد که میخاست شروع کنه تازه فهمیدیم که چه خبر اون موقع دگه دیر بود چون چند نفر مارو گفته بودن که فرار نکنیم و یه خاطره تلخ برامون رقم خورد

    • به نظر كار خوبيه ما مردها ختنه مي كنيم و آخ هم نمي گيم حتما واسه زن ها هم بايدخوب باشه شما هم مزه شو بچشيد.

  9. ختنه زنان در برخی از مناطق ایران انجام میشه و بدون بیهوشی و درد داره ولی قسمتی از…برداشته میشه و مثل مال افریقایی ها نیست من تجربه کردم الان17سالمه وقتی وقتی 11سالم بود یکروز با چهارتا از دخترای فامیل که دوتاشون 15سالشون بود و اون یکی هم 13سالش بود ختنه شدیم یه زن پیری اومد و گفت که برین بخابین و لباستون در بیارین ما که نمیدونستیم میخان چیکار کنن هر کاری گفتن انجام دادین بعد که میخاست شروع کنه تازه فهمیدیم که چه خبر اون موقع دگه دیر بود چون چند نفر مارو گفته بودن که فرار نکنیم و یه خاطره تلخ برامون رقم خورد

  10. اوففففف مگه میشه زنوختنه کرد؟؟واااییییییی دردم گرفت

  11. خیلی خوب بو د امیدوارم بتوانند جلوشونو بگیرن

  12. نفعش واسه مرداست چون لذت بیشتری میبرند

  13. ختنه خیلی درد داره ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه

  14. وای خیلی وحشتناکه

  15. میشه در مورد زایمان بریچ راهنماییم کنید دنبال مطالب علمی می گردم

  16. ممنون. نمی دونسم همچین چیزیم هست جالب بود

  17. واااای دردم گرفت

  18. جالب بود خیلی چیزها یاد گرفتم

  19. تابحال همچین چیزی نشنیده بودم ممنون جالب بود

  20. خوب بودولی تابه حال درموردمستحب بودن ختنه زنان چیزی نشنیدم

  21. مرسی خیلی باحالین

  22. اطلاعات خوبيه….

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *